De laatste weken is Legionella een hot-topic in de actualiteit. De legionella-uitbraak in de koeltorens aan de Gentse kanaalzone heeft tot op heden al 32 mensen besmet en aan 2 mensen het leven gekost. Intussen werden bij 7 van de 17 gecontroleerde koeltorens in de buurt Legionella vastgesteld. Dit brengt enkele belangrijke vragen naar boven. Komen bedrijven hun verplichtingen niet na? Voert het Agentschap Zorg & Gezondheid voldoende controles uit? En wat kan je als bedrijf doen om besmetting te voorkomen?

 

Wat is Legionella?

Legionella is een bacterie die van nature overal ter wereld in lage concentraties in zoetwater voorkomt. De bacterie kan in water overleven bij temperaturen tussen 0°C en 63°C, maar vermeerdert zich vooral bij 25°C tot 45°C. De groei van Legionellabacteriën wordt naast de temperatuur ook beïnvloed door andere factoren zoals de aanwezigheid van organisch materiaal, biofilm en stagnatie van water.

Legionella is voor mensen enkel gevaarlijk indien de kiemen worden ingeademd. De kiemen kunnen zich dan namelijk verder ontwikkelen in de longen, waarbij 2 ziektebeelden kunnen ontstaan. De eerste, de pontiac-koorts, vormt griepachtige symptomen die in de meeste gevallen spontaan terug verdwijnen na 2 à 5 dagen. Het tweede ziektebeeld, de veteranenziekte, uit zich via een ernstige longontsteking die gepaard kan gaan met andere symptomen en dodelijk kan zijn. Voornamelijk mensen met een verzwakte gezondheid, ouderen, maar ook rokers zijn gevoelig voor infectie. Het inademen van kiemen is mogelijk wanneer aerosolvorming optreedt bij water met hoge concentraties Legionella. Douches, sproei-installaties en koeltorens vormen hierbij een belangrijk risico.

Om het risico op besmetting bij de bevolking te vermijden, werd legionellapreventie opgenomen in de wetgeving. In het Legionellabesluit werden regels opgenomen die voornamelijk gericht zijn op gebouwen waar veel mensen samenkomen en aan de bacterie kunnen blootgesteld worden via aerosolen. Hier komen voornamelijk zorgcentra, hotels, zwembaden, sportzalen, exposities,… in het vizier. Daarnaast richt het Legionellabesluit zich op koeltorens waardoor ook de bedrijven een belangrijke verantwoordelijkheid dragen.

 

Legionella in koeltorens

In een koeltoren wordt warm water afgekoeld door het te vernevelen en lucht in de tegengestelde richting te blazen. Dit zorgt voor de verspreiding van aerosolen in de omgeving.
In het kader van legionellapreventie wordt een onderscheid gemaakt tussen de types koeltorens en de bijhorende preventieve maatregelen op basis van het type water dat gebruikt wordt en de trek. Wanneer een koeltoren gebruikmaakt van oppervlaktewater is er een groter risico aangezien dit water van nature al kiemen en voedingsstoffen bevat en opwarmt in de zomer. Grondwater, hemelwater en leidingwater zijn minder gevoelig voor opwarming en bevatten minder voedingstoffen. Daarnaast heeft leidingwater al een eerste desinfectie ondergaan. De verspreiding van de aerosolen wordt bepaald door het type trek. Koeltorens met geforceerde trek worden dan ook strenger beoordeeld dan koeltorens met natuurlijke trek.

In kader van het Legionellabesluit zijn inrichtingen met koeltorens verplicht om te beschikken over een beheersplan bestaande uit een risicoanalyse, preventiemaatregelen en correctieve maatregelen. 
 

Het is niet fout om te veronderstellen dat, indien deze bedrijven een goed beheersplan hadden en dit correct werd nageleefd, er zo goed als geen kans was op een legionella-uitbraak. Een belangrijk obstakel hier is vaak de onwetendheid bij bedrijven. Veel bedrijven hebben tot op heden nog geen beheersplan of deden zelfs de verplichte melding van hun koeltoren niet.

Het is de rol van het Agentschap Zorg & Gezondheid om toezicht te houden op de naleving van de legionellapreventie. Tot recent gebeurden er weinig preventieve controles door het Agentschap. Hierdoor komt legionellapreventie bij vele bedrijven dan ook laag op de prioriteitenladder te staan.

 

Wat zijn je verplichtingen als bedrijf?

Als bedrijf heb je hoofdzakelijk op 2 vlakken verantwoordelijkheden omtrent Legionellapreventie. Enerzijds is de Codex over het welzijn op het werk in veel gevallen van toepassing. Hierbij heb je de verplichting om een risicoanalyse uit te voeren en de nodige maatregelen te treffen om besmetting van werknemers te voorkomen. Concreet kan dit gaan om de douches van de kleedkamers, het gebruik van sproeiers, verneveling in de productie, ...

Anderzijds vallen bedrijven met een natte koeltoren onder het Legionellabesluit aangezien zij een risico vormen voor publiek toegankelijke plaatsen.  Hierbij heb je de verplichting om de koeltoren te melden aan het Agentschap Zorg en Gezondheid via volgende link: www.eloket.zorg-en-gezondheid.be/koeltoren. Daarnaast moet je beschikken over een risicoanalyse en beheersplan specifiek voor jouw koeltoren.

 

Is er nog steeds een risico op legionella, zelfs al voeren de bedrijven hun metingen uit?

Legionellabacteriën kunnen, net zoals veel bacteriën, zich zeer snel vermenigvuldigen bij de juiste omstandigheden. In slechts enkele dagen tijd kan een kleine hoeveelheid legionellakiemen exponentieel uitgroeien tot concentraties die een risico vormen voor de mens. Zelfs bij een correcte uitvoering van alle wettelijk verplichte maatregelen is er nog beperkte kans op besmettingen.

Het probleem is dat er geen consensus bestaat over de dosis-effectrelatie van Legionellabacteriën. Uit experimenten met dierproeven bleek dat de dodelijke dosis al varieerde tussen 2.400 en 10.000 kve/l (kolonievormende eenheden) en infectie al plaatsvond vanaf 130 kve/l. De actiewaarden voor koeltorens die gebruikmaken van oppervlaktewater liggen in Vlaanderen momenteel op 10.000 kve/l. Bij koeltoren die gebruikmaken van andere waterbronnen ligt deze waarde op 1.000 kve/l.

Als we in de Nederlandse wetgeving kijken zien we dat er sommige gevallen al acties moeten gebeuren vanaf 100 kve/l! Daarnaast wordt er in de Vlaamse regelgeving nergens rekening gehouden met de afstand tussen de koeltoren en woonomgeving of gebouwen waarin mensen uit de risicogroep aanwezig zijn. Nochtans werd dit opgenomen in de BREF-studie industriële koelsystemen (2001). De vraag kan dan ook gesteld worden of het misschien niet eens tijd wordt om het beleid omtrent legionellapreventie met een kritische blik te herbekijken.

 

Bron

  • Bert Pecceu - Consultant Omgeving, PQ-Consult, senTRAL Nieuws, 28 mei 2019

Lees meer nieuws over: Preventie en bescherming , arbeidsplaats , industriële hygiëne en toxicologie , wetgeving