Bij het werken aan een positieve veiligheidscultuur moet er openheid en transparantie zijn in de organisatie. Dit kan via klokkenluiders of personen die waarschuwen als er onveilige situaties zijn in de organisatie. Een positieve veiligheidscultuur gaat uit van stoppen indien zich er risico's voordoen. Dit gaat gecombineerd met consequenties bij veilig en onveilig werken: bijvoorbeeld consequenties bij het overtreden van afspraken die de organisatie zo belangrijk vindt dat hiervan nooit kan worden afgeweken, de Life Saving Rules.

 

Veiligheidscultuur en organisatiecultuur: transparant en open

Veiligheidscultuur heeft veel te maken met organisatiecultuur. Een organisatiecultuur van transparantie, openheid, vertrouwen en pragmatisme is gelinkt aan veiligheidscultuur. Ook een cultuur van consultatie en participatie, waarbij de kennis van de werknemers op gebied van veiligheid en gezondheid mee in rekening wordt gebracht, is dikwijls belangrijker dan de missie en visie van de organisatie, de betrokkenheid bij risicobeoordelingen RI'’s, het naleven van instructies en procedures, het dragen van PBM's of het uitvoeren van observatierondgangen, enz.

 

Stop-werk-bevoegdheid

Bij een transparante en open vertrouwenscultuur zal de organisatie zich engageren om werknemers de kans te geven om onveilige situaties op een eenvoudige manier te melden zonder met de vinger te worden gewezen. Het feit om zonder vrees voor represailles meldingen te kunnen doen is een zeer belangrijk cultuurelement. Sommige bedrijven voeren dan ook een 'stop werk bevoegdheid' in, waarbij alle werknemers, ook de werknemers van aannemers of contractoren, de bevoegdheid hebben om onmiddellijk en zonder vrees voor represailles, eender wie, eender welk werk of activiteit te stoppen bij onaanvaardbare risico's. Zolang de 'stop-werk'-problemen niet aangepakt zijn, zal het werk dan niet hervat worden. Deze 'stop-werk-bevoegdheid' zal worden gecommuniceerd zowel bij het onthaal van nieuwe werknemers als bij de bestaande werknemers maar ook de aannemers en contractoren.

 

Klokkenluiders

Een open en transparante veiligheidscultuur hangt sterk samen met het principe van 'klokkenluider'. Een 'klokkenluider' is een persoon die informatie over inbreuken op de wetgeving, het algemeen belang of op de eisen van de organisatie, rapporteert of meldt. De 'klokkenluider' is dan dikwijls de melder van een onveilige situatie of handeling. Bij inbreuken op het algemeen belang is er natuurlijk sprake van ethisch handelen. Vanuit een echt ethisch standpunt laat de organisatie zich enkel leiden door wat goed of slecht is voor alle belanghebbenden. De organisatie houdt zich aan de veiligheids- en gezondheidswetgeving en voldoet aan verwachtingen van anderen, niet primair omdat het moet of opbrengt, maar omdat men het wil. Er is een vitalisme of een 'wil tot macht' om het veilig en gezond te doen. Er is geen conformisme en legalisme bij een 'klokkenluider'-procedure.

Bij een conformistische houding doet de organisatie op gebied van veiligheid en gezondheid wat de andere organisaties uit de sector ook doen. Veiligheidschecklist Aannemers VCA is zo een voorbeeld: veel bouwbedrijven werken niet in de chemie of de petrochemie en werken toch volgens de VCA-checklist omdat andere bouwbedrijven het doen. Moraliteit wordt dan echter beperkt ingegeven vanuit reputatiemanagement (bij openbare aanbestedingen bijvoorbeeld kan voor bouwbedrijven naast de wettelijke erkenningen geen privé-initiatief zoals VCA beperkend zijn). Wanneer enkel wordt gekeken naar de andere organisaties om te bepalen wat goed en slecht is, is er een risico om alle veiligheidsmodes slaafs te volgen zonder intrinsieke motivatie.

Bij een legalistische houding kijkt de organisatie als niveau van veiligheid en gezondheid in eerste instantie naar de wetgeving. Veiligheid en gezondheid mag dan aan de organisatie geld kosten, maar dit is een vertaling van 'het naleven van de veiligheids- en gezondheidswetgeving mag geld kosten'. Het draait hier enkel om een eerder beperkte visie van compliance. Ook hier is er een externe motivatie, zonder intrinsiek wordt nagegaan wat gepast gedrag is. Er is dus geen sprake van ethiek als een organisatie slaafs de wet volgt, maar daarbuiten alles geoorloofd acht, bijvoorbeeld weinig respectvol maar wel binnen de wetgeving met de werknemers omgaan.

 

Consequentiebeleid op gebied van veiligheid en gezondheid: inbreuken op LSR is ontslag

Vele organisatie voeren een consequentiebeleid in bij onveilig gedrag. Een consequentiebeleid heeft als doel om een bepaald gedrag aan te moedigen en niet tolereerbaar gedrag aan te pakken. Op gebied van veiligheid en gezondheid wil dit zeggen dat veilig gedrag wordt aangemoedigd, terwijl onveilig gedrag wordt aangepakt en bestrafd. Dergelijk consequentiebeleid staat in spanning met een open, transparante vertrouwenscultuur waarbij iedereen vrij is om onveilige situaties te melden en bij onveilige situaties de werken te stoppen zonder bestraffing. Dikwijls worden dan niveaus aan onaanvaardbaar gedrag toegekend, bijvoorbeeld een onmiddellijke verwijdering bij inbreuken op de Life Safing Rules (LSR). Een inbreuk op de Life Saving Rules wordt dan aanzien als een dringende reden. Ook het consequentiebeleid zal moeten worden gecommuniceerd naar al de nieuwe werknemers, maar ook naar de bestaande werknemers en de werknemers van aannemers en contractoren.

 

Conclusie: relatie tussen klokkenluiders, stop-werk en veiligheidscultuur

In de klokkenluidersprocedure zal geregeld moeten worden aan wie gemeld moet worden, hoe de melding zal behandeld worden, hoe de melding zal onderzocht worden en welke acties zullen worden genomen bij meldingen van onveilige situaties en onveilige handelingen. Ook ongewenst gedrag of onveilig gedrag door werknemers of door leidinggevenden moet confidentieel en zonder angst voor represailles kunnen worden gemeld. Dit alles brengt een 'stop-werk-procedure' een 'klokkenluidersprocedure' en 'veiligheidscultuur' met elkaar in verband. Het ene staat in relatie met het andere. Maar de ‘stop-werk-procedure’ is ook voorzien in de Welzijnswet (art. 6) en Codex (art. I.2-25 en art. I.2-66) bij de uitvoering van hun werk en de 'klokkenluidersprocedure' is voorzien in de Recommendation CM/Rec 2014 'on the protection of whistleblowers and explanatory memorandum' (Council of Europe). Tja, toch sprake van legalisme?

 

Bron

  • Jan Dillen, senTRAL Nieuws, 12 november 2019

 

 

 


Lees meer nieuws over: Preventie en bescherming , wetgeving