Langdurig stilzitten momenteel de op twee na meest voorkomende risicofactor is die door Europese ondernemingen wordt gemeld (Esener 3-enquête, EU-OSHA). Maar er komen ook steeds meer middelen op de markt om er iets aan te doen. Zijn die echt nuttig? Welke invloed hebben ze op het verminderen van zitten, de werkproductiviteit, het ervaren van discomfort en lichamelijke klachten?
 
Langdurig zitten verhoogt het risico op o.a. hart- en vaatziekten, diabetes en vroegtijdig overlijden. Kantoormedewerkers zitten soms 10 uur per werkdag, en behoren tot de risicogroep.

Groeiend aanbod van instrumenten

Op kantoor zijn er verschillende tools beschikbaar om (langdurig) zitten te verminderen.
De toenemende aandacht voor de negatieve gevolgen van langdurig stilzitten zorgt voor een groeiende markt van creatieve oplossingen om dit fenomeen aan te pakken. Voorbeelden hiervan zijn zit-sta-bureaus, bureaufietsen, stappentellers, smartwatches en zitballen.
Deze tools willen werknemers niet enkel aanzetten tot meer bewegen. Het is ook belangrijk dat de werkprestaties en bijhorende productiviteit niet belemmerd worden. En uiteraard mag het gebruik van deze middelen niet ten koste gaan van het comfort van de gebruiker. We kijken even naar de populairste instrumenten van dit moment.

Zit-sta-bureaus

Op korte termijn (tot drie maanden) blijken zit-sta-bureaus de zittijd met 100 minuten per werkdag te verminderen. Op lange termijn (3 tot 12 maanden) zakt het gebruik naar net iets minder dan één uur per werkdag. Positief is wel dat het gebruik van een zit-sta-bureau geen invloed lijkt te hebben op de werkprestaties van werknemers. Ook op het vlak van mogelijk discomfort hebben onderzoekers nog geen negatieve effecten ontdekt - al is het aantal onderzoeken op dit gebied momenteel nog beperkt.

Wetenschappers nemen nog geen stelling in over de frequentie waarmee zittend en staand werk afgewisseld moeten worden. Bij gebruik van een zit-sta-bureau is het echter wel belangrijk om langdurig staan te vermijden. Specialisten adviseren om niet langer dan 15 minuten statisch staand werk te verrichten.

Bureaufietsen en loopbandbureaus

Bij actieve werkplekken zoals de bureaufiets en loopbandbureaus, verbruiken werknemers meer energie in vergelijking met zittend of staand werk. Uiteraard is dit mee afhankelijk van de snelheid waarmee wordt gefietst of gelopen.
Het positieve effect van actief bewegen wordt echter gedeeltelijk tenietgedaan door een minder goede impact op werkprestaties. Met name precisietaken (bijvoorbeeld bij computerwerk) verslechteren tijdens het gebruik van loopbandbureaus (in vergelijking tot zittend werken). Een oefenperiode met zulke bureaus kan de negatieve effecten mogelijk afzwakken of opheffen.
Voor deze actieve werkplekken is het devies dan ook om ze niet langdurig te gebruiken en voldoende af te wisselen met zittend en staand werk. Daarbij moet men er ook rekening mee houden dat het tijd kan kosten om aan het gebruik te wennen.

Actief zitten

Ook zitballen worden vaak ingezet in het kader van ‘minder zitten’. Gebruikers gaan er immers van uit dat dergelijke tools voor een actieve(re) zithouding zorgen. Uit onderzoek blijkt echter dat tijdens het gebruik van een zitbal evenveel (of even weinig) calorieën verbrand worden als tijdens staand werk of zittend werk op een gewone bureaustoel. Ook de spieractiviteit rondom het stabiliseren van de romp blijkt nauwelijks hoger te liggen.
Een bijkomend nadeel is een verhoogd discomfort dat werknemers ervaren bij het gebruik van een bureaubal of zitbal. Deze middelen dan ook niet geschikt voor langdurig gebruik, en hebben ook niet de voorkeur boven een klassieke bureaustoel.

Digitale tools en stappentellers

Het gebruik van computerdevices en online applicaties neemt snel toe op de werkvloer. Sommige toepassingen kunnen gemakkelijk ingezet worden om langdurig zitten te voorkomen en/of aan te pakken. Voorbeelden van digitale tools zijn e-mail-reminders, pauzeprogramma’s en stappentellers.
Kenmerkend voor deze tools is dat ze allemaal ingrijpen op het persoonlijk gedrag van de gebruiker. Stappentellers, bij voorkeur gekoppeld aan een app, zijn over het algemeen matig effectief om de zittijd te verminderen en duidelijk effectief in het verhogen van het aantal stappen. Uit onderzoek blijkt verder dat het gebruik ervan op lange termijn sterk lijkt af te nemen, hoewel deelnemers in onderzoeken wel tevreden lijken over de inzet van zulke tools.
We kunnen dan ook besluiten dat digitale tools zeker een kans verdienen in de strijd tegen langdurig zitten op de werkvloer, maar dat ze tegelijk pas optimaal renderen in combinatie met andere instrumenten.

Hoe verschillende tools tegelijk inzetten?

Om langdurig zitten van werknemers efficiënt aan te pakken, is de simultane inzet van meerdere instrumenten een goede zet. Wetenschappelijk onderzoek focust steeds meer op zogenaamde ‘multicomponent interventies’. Hierbij wordt bijvoorbeeld de plaatsing van (individuele) zit-sta-bureaus (met ook voorlichting over het gebruik en de voordelen ervan) gecombineerd met e-mail-reminders. Of anders gezegd: een component waarbij de omgeving wordt aangepast (zit-sta-bureau) wordt gecombineerd met een individuele component (e-mail-reminders).
Uiteraard speelt de persoonlijke voorkeur van medewerkers een grote rol in het succes van een dergelijke interventie. Het aanbieden van meerdere tools kan helpen om zoveel mogelijk medewerkers hun zittijd te helpen verminderen.

Besluit

Het gebruik van zit-sta-bureaus lijkt een goede oplossing om zitten op de werkplek te verminderen. Ook andere middelen zoals fietsbureaus en digitale tools zijn waardevol. Dit gebeurt bij voorkeur naast - en niet in plaats van - het zit-sta-bureau. De inzet van meerdere componenten heeft als voordeel dat individuele medewerkers de keuze hebben uit verschillende mogelijkheden. Daarnaast lijken deze zogenaamde multicomponent-interventies op groepsniveau ook effectiever om het zitten te verminderen.
Het primaire doel van de hierboven besproken tools is niet om zitten volledig te verbannen, maar om zitten af te wisselen met staan en bewegen. Langdurig gebruik kan namelijk leiden tot discomfort en andere gezondheidsrisico’s. Daarom is het voor iedere tool aan te bevelen om de gebruikers te informeren over een optimaal gebruik.
Tenslotte blijven bewustmaking en voorlichting van werknemers cruciaal, om op die manier minder enthousiaste collega’s toch te overtuigen van het nut en de meerwaarde van deze tools. Tegelijk is er de voortdurende uitdaging voor werkgevers en preventieadviseurs om het gebruik ervan op lange termijn vol te houden.

 
Bron

Sentral , Geert Van Cauwenberghe 27/01/2020


Lees meer nieuws over: Preventie en bescherming , Vitaliteit , vitaliteit